Temat kluczowego miejsca kontroli państwowej we współczesnej demokracji powraca ostatnio często, co związane jest ze stuleciem odrodzonej państwowości polskiej. Nigdy bowiem dość przypominania, że działalność władzy publicznej - zarówno centralnej, jak i samorządowej - i sposób, w jaki gospodaruje ona publicznymi środkami, musi podlegać ścisłej kontroli. Organem, który w imieniu społeczeństwa tę kontrolę sprawuje, jest w Polsce właśnie Najwyższa Izba Kontroli, konstytucyjny audytor, wyposażony w prawo zgłaszania propozycji ulepszeń w funkcjonowaniu państwa poprzez wnioski de lege ferenda.

Wykład specjalny Prezesa NIK dla studentów KUL w ramach cyklu "Pro publico bono - KULtura człowieka i społeczeństwa"
Obywatele mają prawo żyć w państwie praworządnym, przejrzyście i gospodarnie zarządzanym. Mają prawo mieć do tego państwa zaufanie. NIK skutecznie pomaga to zaufanie budować poprzez kontrole finansowe, dotyczące wykonania budżetu państwa, kontrole zgodności realizacji zadań z obowiązującymi wymogami oraz kontrole wykonania zadań, badające skuteczność i efektywność działania kontrolowanych organów i jednostek.
Konstytucja stanowi, że NIK odpowiada tylko przed Sejmem. Podległość ta dotyczy jedynie raportowania o swej działalności, bo sposób dochodzenia do ustaleń kontroli i wnioski z nich wywodzone należą do wyłącznych kompetencji samej Izby.

Prezes NIK wpisuje się do księgi pamiątkowej KUL i udziela wywiadu lokalnym mediom
O randze, jaką u zarania nowoczesnej państwowości polskiej przywiązywano do kontroli państwowej, świadczy fakt, że Izba była wśród pierwszych instytucji powołanych w II RP. Ustrój odradzającej się Rzeczypospolitej zyskiwał w ten sposób organ nowoczesny, a zarazem kontynuujący ideę pielęgnowaną od czasów Rzeczpospolitej Obojga Narodów - ideę fundamentalnej potrzeby kontrolowania finansów państwa, mających swe źródło przecież poprzez zbiorowy wysiłek obywateli.
Wspólna historia Polski i Izby potwierdziły, że jedna bez drugiej nie mogłaby funkcjonować. NIK poprzez umocowanie konstytucyjne stanowi jeden z filarów państwa prawa i może należycie wykonywać swoje ustawowe powinności wobec obywateli. Państwo dzięki Izbie otrzymuje precyzyjny, wiarygodny, wnikliwie sporządzony obraz własnego funkcjonowania w różnych sferach i o różnej skali. Obywatele państwa mogą dzięki temu dowiedzieć się, jak realizowany jest interes publiczny - także w sferach bardzo namacalnych, jak ochrona bezpieczeństwa, zdrowia czy praw człowieka. Wiele kontroli NIK odbiło się szerokim echem w mediach, a sformułowane w efekcie tych kontroli wnioski pokontrolne, zrealizowane następnie przez właściwe organy administracji, pomogły odesłać wiele negatywnych zjawisk w życiu publicznym do historii.